Grönland’ın kalın buz tabakasının altında nükleer füzeler saklamak için başlatılan gizli bir Amerikan askeri projesi, onlarca yıl sonra iklim araştırmaları açısından değerli bir keşfe dönüştü. Soğuk Savaş döneminde kurulan bir üsten çıkarılan tortu örnekleri, bugün buzlarla kaplı olan bölgenin yaklaşık 416 bin yıl önce tamamen buzsuz kaldığını ortaya çıkardı. Üstelik araştırmacıların hesaplamalarına göre o dönemdeki yaz sıcaklıkları, günümüzden yalnızca 4,7 santigrat derece daha yüksekti.
Hikayenin başlangıcı 1959 yılına uzanıyor. ABD Kara Kuvvetleri Mühendisler Birlikleri, Grönland’ın kuzeybatısındaki buz örtüsünü kazarak Camp Century adlı askeri üssü inşa etti. Tesisin amaçlarından biri, Buz Solucanı Projesi (Project Iceworm) kapsamında nükleer füzelerin buz tabakasının altına yerleştirilmesi fikrini test etmekti. Ancak plan hiçbir zaman hayata geçirilmedi ve Amerikan ordusu 1967’de üssü terk etti.
Geride kalan en değerli miraslardan biri ise buz tabakasının yaklaşık 1,60 kilometre derinliğinden çıkarılan tortu örnekleri oldu. O dönemde askeri çalışmalar sırasında toplanan bu malzemeler, yüz binlerce yıl öncesinin iklim koşullarını anlamak için eşsiz veriler barındırıyordu.
Grönland’ın buzları 416 bin yıl önce ne kadar erimişti?
Climate of the Past dergisinde yayımlanan araştırma, Camp Century bölgesinin yaklaşık 416 bin yıl önce tamamen buzsuz olduğunu gösterdi. Buffalo Üniversitesi’nden John Michael Aguilar ve ekibi, dönemin sıcaklık koşullarını yeniden belirleyerek Grönland’daki yaz mevsiminin bugüne kıyasla yaklaşık 4,7 santigrat derece daha sıcak olduğu sonucuna ulaştı.
Bu sıcaklık farkının buz örtüsü üzerindeki etkisi ise oldukça büyük. Araştırmacıların hesaplamalarına göre Camp Century’nin tamamen buzsuz kalabilmesi için Grönland buz tabakasının günümüzdeki sınırlarından en az 100 kilometre daha geriye çekilmiş olması gerekiyordu.
Bulgular, sıcaklıktaki görece sınırlı bir artışın bile yeterince uzun sürdüğünde buz tabakasında ciddi bir küçülmeye yol açabileceğine işaret ediyor. Nitekim araştırmanın önemli sonuçlarından biri, buzulların erimesinde yalnızca sıcaklığın değil, sıcak dönemin süresinin de belirleyici olması.
Binlerce yıl süren sıcaklık artışı buzları eritmiş olabilir
Grönland, yaklaşık 5 bin ile 10 bin yıl önce de benzer yaz sıcaklıkları yaşamıştı. Buna rağmen Camp Century çevresindeki buz örtüsü o dönemde tamamen ortadan kalkmadı. Peki, 416 bin yıl önce ne farklıydı?
Araştırmacılar, yanıtın sıcak dönemin uzunluğunda olabileceğini düşünüyor. Bilim insanlarının Deniz İzotop Evresi 11 olarak adlandırdığı yaklaşık 416 bin yıl önceki sıcak dönem, on binlerce yıl sürdü. Bu kadar uzun süre devam eden yüksek sıcaklıklar, Grönland buz tabakasına yavaş yavaş eriyip küçülmesi için yeterli zamanı sağlamış olabilir.
Geçmişteki sıcaklıkları hesaplamak için kullanılan yöntem de araştırmanın dikkat çekici ayrıntıları arasında. Bilim insanları, buzun altından çıkarılan tortularda bakterilerin bıraktığı yağ moleküllerini analiz etti. Bu moleküllerin türleri ve birbirlerine oranları, yaşadıkları ortamın sıcaklığına bağlı olarak değişebiliyor.
Ekip, eski tortulardaki moleküler izleri günümüz Arktik göllerinden elde edilen örneklerle karşılaştırdı. Böylece bölgenin 416 bin yıl önceki yaz sıcaklıkları, 3,2 santigrat derecelik hata payıyla yeniden hesaplandı.
Günümüzdeki buz kaybı neden endişe yaratıyor?
Araştırmanın kıdemli yazarlarından Elizabeth Thomas, geçmişteki sıcak dönemle günümüzdeki iklim değişikliği arasındaki önemli bir farka dikkat çekti. Thomas’a göre insan kaynaklı küresel ısınma, yaklaşık 400 bin yıl önce yaşanan sıcaklık artışından daha şiddetli. İklim projeksiyonları da yüksek sıcaklıkların yüzyıllarca, hatta binlerce yıl boyunca devam edebileceğine işaret ediyor.
Grönland’ın buz kaybına verdiği tepki ise kendine özgü bazı fiziksel süreçler içeriyor. Kalın buz tabakası eridikçe üzerindeki yükten kurtulan kara yükselmeye başlıyor. Aynı zamanda buz kütlesinin azalmasıyla yerel çekim etkisi de zayıflıyor. Bu iki süreç, Grönland çevresindeki deniz seviyesinin düşmesine yol açabiliyor.
NASA’nın uydu verilerine göre ada, yılda yaklaşık 270 milyar ton buz kaybediyor. Camp Century’den elde edilen bulgular ise sıcaklık artışının uzun süre devam etmesi halinde buz tabakasının ne ölçüde küçülebileceğine ilişkin geçmişten bir örnek sunuyor.
Yıllarca unutulan örnekler tesadüfen bulundu
Araştırmanın belki de en ilginç tarafı, bu değerli tortuların bilim dünyasına ulaşma hikayesi. Camp Century’deki sondaj çalışmalarını yöneten Chester Langway, örnekleri 1975 yılında Buffalo Üniversitesi’ne götürdü. Daha sonra Kopenhag Üniversitesi’ne taşınan malzemeler, burada bir kütüphanenin dondurucularında 20 yılı aşkın süre unutuldu.
2018 yılında yapılan bir temizlik sırasında örneklerin tesadüfen yeniden bulunması, araştırmacılara Grönland’ın uzak geçmişini incelemek için yeni bir fırsat verdi.
Böylece Soğuk Savaş yıllarında nükleer füzelere yer açmak amacıyla yürütülen bir askeri çalışmadan geriye kalan tortular, yüz binlerce yıl önceki iklim koşullarını anlamak için kullanıldı. Camp Century’nin buzsuz geçmişi, Grönland buz örtüsünün uzun süreli sıcaklık artışları karşısında ne kadar büyük değişimler geçirebildiğini gösteren önemli kanıtlardan biri haline geldi.
