Aimee Pugh Bernard, kendini bildi bileli pek fazla uykuya ihtiyaç duymadığını söylüyor. Bugünlerde genellikle saat 22: 00 civarında yatıp, 04: 30 civarında uyandığını söylüyor. “Tamamen uyanık oluyorum. Yatakta kalamıyorum” diyor. Colorado Üniversitesi’nden immünoloji profesörü Bernard ise bazen hemen uykuya dalamadığını, böyle hallerde toplamda sadece beş saat uyuduğunu anlatıyor.Belki de en şaşırtıcı olanı, Bernard’ın ertesi gün hala enerjik hissetmesi. Köpeğini gezdiriyor, spor
Ailesel Doğal Kısa Uyku (FNSS)) ile ilişkili genetik mutasyonlar, uyku süremizi şekillendirebilen faktörlerin en uç ve dikkat çekici örneklerinden biri olsa da bunlar aslında mevcutun sadece küçük bir kısmını oluşturuyor.Genel olarak, uyku süremizin %30 ila %65 oranında kalıtsal olduğu tahmin ediliyor. Yani, insanlar arasındaki uyku süresi farkının %65’e varan kısmı genetikle açıklanabiliyor. Günümüze dek, genomun uyku süresini etkileyen yüzlerce farklı bölgesi tanımlandı. Yaklaşık 650 bin yetişkinden elde edilen verilerin incelendiği yeni bir analizde, bu tür yaklaşık 244 bölge tespit edildi. King’s College London’da görevli genetikçi ve makalenin baş yazarı Isabelle Austin-Zimmerman, bu yaygın mutasyonlardan herhangi birinin tek başına ele alındığında, uyku süresinde yalnızca bir dakikalık bir farkla ilişkilendirilebileceğini belirtiyor.Ancak bunlar bir araya geldiğinde, etkileri daha belirgin hale dönüşebilir. Austin-Zimmerman, ortalama bir birey için genetik farklılıkların, insanlar arasındaki uyku süresi farkında yaklaşık 20 dakikalık bir değişime yol açabileceğini ifade ediyor.Bununla birlikte, daha yaygın olan bu varyasyonlardan hangilerinin, bireyleri kısa uykunun olumsuz etkilerine karşı koruyabileceğine dair henüz yeterli araştırma bulunmuyor.Yine de, University College London’dan klinik akademisyen, kadın doğum ve jinekoloji uzmanı Chiara Petrosellini liderliğindeki yakın tarihli bir çalışma, bu duruma dair bir kanıt ortaya koydu. Araştırma ekibi, doğum yapmış ve bipolar bozukluğu olan 343 kadının genetik yapısını inceledi.Katılımcıların genetik profilleri, kısa uyku süresiyle ilişkili olduğundan şüphelenilen mutasyonların varlığına göre, “kısa uyku eğilimi” açısından puanlandı. Kısa uyku eğilimi en yüksek olan gruptaki kadınların, bu eğilimi en düşük olan gruba kıyasla doğum sonrası psikoz (postpartum psikoz) geliştirme riskinin yarı yarıya daha az olduğu görüldü. Aynı eğilim, uykusuzluk (insomnia) sorunu için de gözlemlendi.Daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulsa da araştırmacılar, bu bireylerin yaşamlarının daha erken dönemlerinde uyku bozukluklarına karşı daha yüksek bir tolerans geliştirmiş olabileceklerini söylüyor. Bu durum, doğum sonrası dönemde yaşanan uyku düzensizliklerinin, söz konusu bireylerin ruh hali üzerindeki etkisini hafifletiyor olabilir. Fakat, genetik anlamda kısa süreli uykuya yatkın olmak sizin için hep de iyi olmayabilir. Hatta Austin-Zimmerman ve ekibinin (özellikle bipolar bozukluğu olan annelerle sınırlı kalmayıp) çok daha geniş bir popülasyon üzerinde yaptığı araştırmalar, genel olarak, daha kısa süreli uykuyla ilişkili genetik varyantların, uykusuzluk ve yorgunluk hissi riskini artırdığını ortaya koydu. Bu varyantlar ayrıca çeşitli ruhsal ve fiziksel sağlık sorunlarıyla da ilişkilendirildi.Bunlar arasında Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), depresif belirtiler ve tip 2 diyabet yer alıyordu.Bu, az uyumanın veya buna yatkın olmanın sözkonusu rahatsızlıklara doğrudan neden olduğu anlamına gelmiyor. Ancak, az uyumaya yönelik genetik bir yatkınlığın, bu risklere karşı hep koruyucu bir kalkan işlevi görmediğine işaret ediyor.’İyi olma’ yanılgısıDurumu daha da karmaşık hale getiren bir diğer nokta ise, az uykuyla gayet iyi işlev gördüğünü düşünenlerin kendi durumlarını hep doğru değerlendirememeleri.Örneğin bir çalışma, sağlıklı yetişkinlerin gece uykularının dört veya altı saatle sınırlandırıldığı durumlarda, çeşitli bilişsel testlerdeki performanslarının giderek kötüleştiğini ortaya koydu.Buna rağmen, iki haftanın sonunda katılımcılar kendilerini yalnızca “biraz” uykulu hissettiklerini belirttiler.Araştırmanın ortak yazarlarından, Washington Eyalet Üniversitesi Uyku ve Performans Araştırma Merkezi’nden uyku bilimci Hans van Dongen, “Zihinsel becerileriniz giderek zayıflıyor ama bu bozulmanın da giderek daha az farkına varıyorsunuz” diyor.Elbette, bazı insanların diğerlerine kıyasla daha az uykuya ihtiyaç duyduğu bir gerçek. Van Dongen’in başka bir araştırması, bazı bireylerin uykusuzluğa karşı daha dirençli olduğunu gösteriyor. Ancak bu, söz konusu farklılıkları anlamanın, bir kişiye kaç saat uyuduğunu veya ertesi gün kendini nasıl hissettiğini sormaktan çok daha karmaşık bir mesele olduğu anlamına geliyor.Uzun vadede, Austin-Zimmerman ve Fu’nunkine benzer genetik bulgular, kimlerin gerçekten az uykuyla sağlıklı kalabildiğini tespit etmeye yardımcı olabilir. Ayrıca, kendini iyi hisseden ancak aslında bilişsel bozulma riski daha yüksek olanları da ayırt etmemizi sağlayabilir. Nihayetinde, bu bulguların, az uyuyan bireylerin uykusuzluğa karşı dirençlerini artırmalarına yardımcı olabilecek ilaçların geliştirilmesine önayak olabileceği umuluyor.Şimdilik ise bu bulgular, insanların neden belirli bir uyku düzenine sahip olduklarını anlamalarına yardımcı olabilir.Bernard, insanlar arasında uyku düzenleri de dahil doğal farklılıklar bulunduğunu zaten biliyordu. Ayrıca, özellikle eşi ve çocukları henüz derin uykudayken, kendisine iş gününe erkenden başlama imkanı tanıyan bu ekstra zamanı hep değerli buldu.*Amanda Ruggeri; bilim, psikoloji ve tarih konularında çalışan bir gazetecidir. “Nasıl daha iyi uyunur?” (How to Sleep Better) başlıklı altı bölümlük bir bülten serisi hazırlıyor ve yakında çıkacak *The Sleep Myth* (Uyku Efsanesi) adlı kitabı ise 2027 yazında yayımlanacak.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti.
